Article Santé Société

Tout Sa Nou Dwe Konnen Itilizasyon Mas

Yon sitwayen ki mete yon mas ak twal nan figi l. Koutwazi foto: Sky News.
Yon sitwayen ki mete yon mas ak twal nan figi l. Koutwazi foto: Sky News.

Gouvènman an fè obligasyon pou tout sitwayen mete mas lè yo nan espas piblik pou evite pwopagasyon epidemi kowonaviris la. Nan tout lari, anpil moun gentan mas nan figi yo, men materyèl sa yo kapab gen konsekans sou sante yo. Doktè Stanley Joel Brice, yon espesyalis nan maladi nen, gòj ak zòrèy (ORL), bay kèk enfomasyon sou itlizasyon mas.

Ki wòl yon mas? 

Rechèch syantifik yo montre moun ka atrape mikwòb plizyè fason. Pou maladi kowonaviris la, yo remake li transmèt nan lè a swa nan ti krache, nan sifas ki kontamine, elt. Se poutèt sa yo itilize plizyè metòd pou anpeche twòp moun enfekte. Youn ladan yo se mete mas. Kidonk materyèl sa fèt pou anpeche moun trape maladi yo ka pran nan lè a osinon nan manyen kote ki kontamine. Paske li ede nan diminye pwopagasyon viris la, yo konseye tout moun mete mas. Yo remake lè yon moun mete mas, li pi difisil pou viris la antre anndan kò l. Menm si metòd mas la pou kò l pa sifi. 

Ki diferan tip mas ki genyen?

Nan lari a, nou wè anpil mas. Men nou distenge 2 prensipal kategori. Gen ki fèt ak materyèl sentetik. Yo itilize nan lopital. Lòt kategori a fèt ak materyèl atizanal tankou koton, len, kui, swa, papye, elt. Men se koton yo plis rekòmande. 

Mas N95. Koutwazi foto: CDC/Pexel
Mas N95. Koutwazi foto: CDC/Pexel

 Tout mas gen kapasite pou filtre lè a, sa vle di anpeche mikwòb pase. Nan mas medikal yo, sa ki filtre lè a pi byen rele N95. Li anpeche jiska 90% mikwòb pase. Rès mas yo gen 80 a 90% efikasite. Pou sa ki fèt ak materyèl atizanal yo, kapasite pou bare mikwòb yo pa depase 80%. 

Èske mas an twal yo y ap vann nan lari yo efikas? 

Efikasite yon mas depann de plizyè faktè. Premye a se fason ou mete mas la. Anvan ou mete yon mas nan vizaj ou, fòk men ou pwòp. Mas la tou dwe pwòp. Lè ou mete mas la, fòk li byen atache dèyè zòrèy ou. Li dwe bouche alafwa nen ak bouch. Men tou pa dwe gen espas pou lè pase anba manton, bò je ni anba sou do nen. 

 Lòt faktè ki enpòtan ankò se konpòtman itilizatè mas la. Si yon moun kap plede manyen materyèl sa, gen posiblite pou li mal fikse. Li ka kontamine tou paske men an ka gen mikwòb osinon jèm viris la. 

Li atik sa tou : Kòman yo Fèt? Kòman yo Detwi? Tout Sa Nou Dwe Konnen Sou Viris

Men tou yon mas ki efikas dwe fè ekilib ant kapasite pou li filtre mikwòb ki nan lè a byen pandan lap pèmèt moun ki pote l la respire byen. Jiskaprezan, pa gen okenn mas yon mas ki efikas a 100%. Paske yon mas efikas a 100% vle di lè ak mikwòb pap ka antre ditou ladan. Si lè pa antre, mas sa ap jennen moun ki pote l la paske lap anpeche l respire. 

Kilè ak Kibò yon moun dwe itilize yon mas ?

Tout kote ki gen pou piti 2 moun, nou dwe itilize mas. Sa vle depi nou pa poukont nou nan yon espas, nou dwe itilize mas. Rechèch ki fèt montre lè yon moun estènen oubyen touse li jete anviwon 30 mil boulèt [postillon, an fransè] ki ka rive nan yon distans 1mèt 50. Kidonk distans nòmal pou evite boulèt sa pa rive sou nou se 2 mèt. 

Ki risk ki genyen lè yon moun fè tout jounen ak yon mas nan vizaj li?  

Premye konsekans lan, ki pa grav, lè yon moun pase jounen ak yon mas, se tras li kite sou vizaj li. Menm si  yap disparèt aprè 3/4trèdtan.

Lòt konsekans lan gen pou wè ak kapasite mas la genyen pou moun nan respire byen ladan. Yon mas tankou N95 kote filtrasyon an elve, kapasite pou respire ladan diminye. Sa ki lakoz ou respire lè ou fin pouse deyò a. Paske lè sa gen gaz kabonik, sa ka lakoz pou yon ti tan yon [hypoxie], sa vle di òganis moun nan pa jwenn ase oksijèn li bezwen.  Sentom pwoblèm kapab tèt fè mal, nèvozite, kè bat fò, ajitasyon. 

Li atik sa tou : Dèlko, Yon Aparèy Ki Touye Moun an Silans an Ayiti

Pou sila ki pa sipòte rete espas ki fèmen [claustrophobe, an fransè], yon espas kote yo pa respire byen, moun ki sipòte nen yo bouche, tèt yo kouvri, sa ka mennen kriz pannik, kriz angwas. Gen mas ki tèlman sere, yo ka bay tèt fè mal [dèyè tèt la] osinon zòrèy fè mal [otalgie, an fransè]. 

Konbyen tan yon moun ta dwe fè ak mas la nan vizaj li? 

Map konseye pou moun kap itilize mask tout jounen retire yo chak 3zèdtan. Si se yon mas sentetik, ou dwe ranplase l. Si se atizanal, li posib pou lave l oubyen itilize yon lòt. Toujou bay tèt nou abitid rete 10 minit san mas la kote ki pa gen moun pou lè fre ka antre nan poumon an. Men nou dwe toujou sonje lave men nou anvan nou retire yon mas. 

Yo pale tou de mas reyitilizab, se ki tip mas yon moun kapab reyitilize plizye fwa ?

Pou evite mank, akoz anpil demann, yo pèmèt moun reyitilize mas yo sou kondisyon. Tankou mas twal yo, yon moun ka toujou reyitilize yo. Men fòk yo pwòp. Pi bon sibstans pou lave se klowòks. Men nou sipoze jete yo apre 2 lave.  Men mezi pa aplikab pou tout mas. Menm pou yon mas N95, nou sipoze jete l apre itilizasyon.  Sitou pou moun k ap travay yon kote ki gen malad kowonaviris, yo pa ka reyitilize yon N95 paske li kontamine. Menm jan pou mas chirijikal ki pi senp yo, yo oblije jete yo paske kalite a ap diminye e lap gen twòp mikwòb.

Nouvèl ki sòti nan peyi etranje fè konnen gen peyi ki achte mas Lachin ki jwenn yo gate. Kilè yon mask gate ? Kijan yon moun ka verifye si yon mas efikas? 

Nou ka di yon mas pa bon lè pa gen ekilib ant kapasite pou l anpeche mikwòb antre pandan l ap pèmèt moun nan respire byen. An Ayiti, youn nan mwayen senp pou teste kapasite filtrasyon se flite mas la ak yon boutèy dlo ki gen tèt spray. Si dlo travèse mas la, konnen materyèl sa pa efikas ase. 

Entèvyou sa te anrejistre nan yon konvèsasyon telefòn. Nou pase nan repons yo pou nou rann mesaj la pi klè.

Redaksyon: Emmanuel Pucot Paul

 

+ posts

Ajouter un commentaire

Cliquez ici pour poster un commentaire