Article Société

Poukisa Siklòn Frape oubyen Menase Ayiti Chak Ane?

Nan lane 2016, siklòn Matthew te fè gwo dega nan zòn sid peyi Dayiti. Koutwazi foto: Deutsche Welle (DW)

Prèske chak ane, siklòn frape Ayiti e fè gwo dega. Men, se pa malediksyon Bondye ki lakòz sa. Lasyans bay eksplikasyon sou sa. 

Siklòn se yon move tan osinon yon deranjman ki gen nan atmosfè a. Li souvan vini ak gwo van epi anpil lapli. Lè yo obsève fenomèn sa nan imaj satelit, li sanble ak yon gwo toupi kap mache dousman pandan lap vire sou li menm.

Depi mwa jen rive, Ayiti anba menas siklòn. Daprè esplikasyon Wilner Polidor, yon espesyalis ki nan Unité Hydro-Météorologique d’Haïti (UHM), se pozisyon Ayiti sou kat jewografi a ki lakoz li ekpoze ak siklòn chak ane. 

Ayiti plase sou wout siklòn

Fenomèn siklòn nan pa rive tout kote sou planèt la. Se sitou nan zòn twopikal yo, kote ki gen anpil chalè, yo fòme. Lè tanperati lanmè a monte anpil e depase 26.5 degre sèlsiyis, dlo a fè vapè ki al fòme gwo bout nwaj nan syèl la.  Sa se youn nan kondisyon ki deklannche siklòn. 

Pwofesè Polidor di gen 7 basen lanmè sou latè ki reyini kondisyon pou fòmasyon siklòn. Pami yo, siklòn ki pwodui nan zòn: 

  • Nò oseyan Endyen touche peyi End,  Bangladèch, Tayland, elt.
  • Oseyan pasifik frape Ostrali ak lòt peyi kontinan Oseyani yo. 
  • Nò osyean Atlantik touche Etazini, Meksik, kèk Amerik santral ak Karayib.  

Nan chak zòn sa yo, sezon siklòn yo rive nan yon dat diferan. Se mwa Jen pou rive Oktòb ki pi favorab pou fenomèn sa frape zòn Atlantik la. Rezon an se paske se nan sezon sa li fè anpil chalè. Se nan zòn sa nou jwenn Ayiti. 

Jiska 22 siklon vize Ayiti pou ane 2020 an

Pou ane 2020 an, syantifik yo prevwa ant 12 pou rive 22 siklòn nan basen oseyan Atlantik la. Ant twa ak senk nan siklòn sa yo kapab move anpil. Gen posiblite pou yo touche Ayiti. 

Se National Hurricane Center (NHC), yon enstitisyon nan peyi Etazini, ki gen misyon pou siveye fenomèn meteyo nan rejyon an. « Otomatikman gen yon siklòn ki fòme, NHC alète tout peyi yo nan zòn nan. Nou menm an Ayiti nou adapte previzyon sa yo ak reyalite pa nou. Sa ki pèmèt nou ka wè ki wout siklòn nan ap pran lè li rive sou peyi a », jewològ Polidor di. 

Rezon ki Fè Siklòn yo Toujou Fè Dega An Ayiti

Plizyè siklòn ki pase nan peyi a kite move souvni nan lespri ayisyen. An 2016, siklòn Matthew ravaje Grandans ak kèk lòt depatman. Anplis 900 moun ki mouri, lòt dega sou byen materyèl yo te koute peyi a prèske 2 milya dola ameriken

Li atik sa tou: Dèlko, Yon Aparèy Ki Touye Moun an Silans an Ayiti

Nasyonzini klase Ayiti kòm 5yèm peyi nan mond lan ki plis ekspoze ak katastwòf natirèl.  Se vilnerabilite peyi a ki koz li toujou pran gwo frap lè yon siklòn pase, daprè sa Edner Joseph, yon espesyalis nan domèn jesyon risk ak dezas, eksplike. 

« Tèt mòn yo kale, pa gen pyebwa ladan yo ankò. Se sa ki fè lè lapli tonbe dlo a pa antre nan tè a, li desann al inonde lavil. Li kraze jaden, li touye bèt ak  moun, li kraze kay, biznis, elatriye », enjenyè Joseph rezime.

Enjenyè Joseph ajoute plizyè lòt rezon ankò. Anpil kay ki konstwi nan peyi a pa respekte prensip kont siklòn. Sitwayen ki pa gen gwo mwayen yo gen tandans al konstwi nenpòt kote riske. Anplis Leta pa asire moun sa yo ap konstwi an règ. Gen sitwayen tou ki toujou ap fè tèt di lè otorite di yo kite zòn ki reprezante danje pou lavi yo. 

Benefis Siklòn pote pou Anviwōnman an 

Malgre tout dega yo fè lè yo pase, siklòn yo gen enpòtans tou. Pwofesè Polidor di fenomèn sa yo pèmèt tanperati planèt la ekilibre. Chalè a diminye nan zòn ki fè twò cho yo, zòn ki gen anpil fredi yo chofe yon ti kras tou. 

Li atik sa tou: Develope Vaksen Se Yon Travay Konplike. Nou Eksplike Pwosesis La.

Anplis, siklòn yo diminye tanperati lanmè a lè li pèmèt dlo cho melanje ak dlo frèt. Ekspè yo di fenomèn bon pou pwason yo kapab milipliye.

Prensip pou aplike  nan sezon siklòn 

Sezon siklòn se moman pou tout sitwayen pran dispozisyon pou pwoteje vi ak byen li. Enjenyè Joseph pwofite bay konsèy sa yo:

  • Chèche konnen zòn nap viv la, si li ekspoze ak katastwòf natirèl.
  • Respekte tout nòm konstriksyon yo lè n ap fè kay. 
  • Kloure tòl, fenèt epi tout kouvèti ki pa solid ki nan kay la
  • Koupe tout branch bwa ki kapab fè gwo dega sou kay la si yo tonbe
  • Prepare yon kit medikaman pou premye swen. Ladan ka gen aspirin, alkòl, dolostop, pansman, koton, Aquatab, elt.
  • Mete an sekirite tout dokiman enpòtan dlo ak van ka gate tankou papye tè, papye kay, batistè, kontra maryaj, papye lekòl. Mete yo nan yn sachè plastik.
  • Chache konnen ki kote otorite yo chwazi pou abrite moun pandan siklòn nan ap pase
  • Retire bèt yo bò dlo. Mete yo kote ki gen sekirite
  • Pa janbe dlo kap desann lè lapli ap tonbe ak kèlkeswa mwayen deplasman [machin, motosiklèt, zannimo, kannòt, elt].
Emmanuel Pucot Paul
Redacteur | puco156@gmail.com | + posts

Passionné par le sport et les médias, j'ai fait des études en communication sociale à l'Université d'État d'Haïti.

Ajouter un commentaire

Cliquez ici pour poster un commentaire