Article Économies Politiques Société

Pa Gen Asirans Chomaj an Ayiti. Men Kisa Ki Dwe Fèt pou Chanje sa

 Kèk ouvriye ki ap travay nan Sonapi. Koutwazi foto: UN
 Kèk ouvriye ki ap travay nan Sonapi. Koutwazi foto: UN

Asirans chomaj pa yon kado, men se yon dwa travayè yo dwe genyen. Sa mande volonte politik ak angajman sitwayen  pou kreye yon pwogram konsa an Ayiti. 

Kisa Ki Asirans Chomaj la?

Lè yon anplwaye pèdi travay li – swa akòz revokasyon osinon demisyon – li gen anpil depans li dwe toujou fe pou l viv: peye lekòl, manje, lwaye, sante, elatriye. Lajan li te ekonomize pa toujou sifi, paske chomaj la ka dire anpil tan. Pafwa gen anplwaye ki pa menm rive fè ekonomi, paske se yon ti monnen yo touche.

Asirans chomaj se yon pwogram ki kapab itil nan sans sa. Li pèmèt yon sitwayen ki tonbe nan chomaj resevwa yon pati nan lajan li te konn touche a, annatandan li jwenn yon nouvo travay. Alokasyon sa ka dire 6 mwa, yon lane jiskaske 2 zan menm.

Li atik sa tou : Ki Kondisyon pou yon Patwon Prete Anplwaye Lajan ? 

‘’Asirans chomaj la se pa yon asistans sosyal men pito yon dwa tout travayè genyen’’, Joseph Leprince Augustin, pwofesè sekirite sosyal nan Inivèsite Leta, deklare.  Sa vle di lajan ki ale ki nan kès asirans chomaj la se nan pòch sitwayen yo li soti dirèkteman.

Kòman Asirans Chomaj la Fonksyone?

Nan peyi ki gen asirans chomaj, Leta pran yon kotizasyon pou sa sou chèk tout travayè chak fwa yo touche. Antrepriz yo ak Gouvènman an mete kontribisyon pa yo tou. Men an Frans, depi mwa  janvye 2019, se sèlman Leta ak patwon yo ki peye bay lajan pou pwogram asirans chomaj yo.

Menm si tout travayè kotize nan pwogram sa, men pou resevwa lajan asirans chomaj la se pa yon bagay ki fèt otomatik. Gen kèk kritè ki etabli pou sa tankou kantite tan anplwaye a te pase ap travay, rezon ki fè li pap travay ankò, prèv sou li ap chèche travay.

Li  atik sa tou: Ki Kondisyon Lalwa Etabli pou Anplwaye Fè Grèv?

Jeneralman, gen yon enstitisyon espesyal ki jere pwogram asirans chomaj tankou Pôle-emploi pou Lafrans, Depatman Travay Ozetazini. Ministère des Affaires Sociales et du Travail (MAST) se enstitisyon ki ta dwe jwe wòl sa tou an Ayiti.

Demach pou Kreye yon Pwogram Asirans Chomaj

Men an reyalite, pa gen asirans chomaj nan peyi a. Rezon ki fè sa se paske manke volonte politik, daprè obsèvasyon Victor Benoit, ansyen minis Affaires Sociales. « Moun kap dirije leta yo, jeneralman, pwoblèm sosyete a pa entèrese yo. Yo jis pwofite fè lajan paske se tan pa yo ki rive. Yo pa entèrese fè envestisman dirab pou popilasyon an« .

Premye resous ki enpòtan pou mete sou pye yon pwogram asirans chomaj se yon lwa. Pwofesè Augustin eksplike « Gouvènman pa ka pran desizyon yo pou kò l, sa tap sanble ak diktati« . Se palman an ki dwe vote yon lwa nan sans sa pou etabli prensip pou pwogram sa fonksyone.

Men tou, « pa ka gen asirans chomaj san kreyasyon antrepriz osinon moun kap travay« . Nan deklarasyon sa, M. Benoit fè konprann gen kèk pwoblèm nan ekonomi an ki ta dwe rezoud. Sou chak 10 moun ki ap viv nan peyi a, anviwon 7 ladan yo nan chomaj.

Li atik sa tou : Comment Obtenir Une Patente En Haïti ?

Sou pwen sa, M. Benoît di « plis gen antrepriz k ap kreye, plis ap gen moun k’ap travay. Se sa kap pèmèt travayè yo peye asirans chomaj la. » Lè sa leta ap kapab etabli kantite pou chak antrepriz bay ak travayè bay pou asirans sa.

Menmsi se Leta ki dwe kreye kad legal ak administratif la, men sitwayen yo dwe jwe yon wòl nan pwojè sa tou. M. Benoit eksplike « nan peyi ki gen asirans chomaj, se pa yon kado yo fè sitwayen yo. Se rezilta batay ouvriye ak sendika yo. Se yon konkèt sosyal kategori sa yo mennen.’’

 

Rechèch ak Redaksyon: Emmanuel Pucot Paul

 

+ posts

Ajouter un commentaire

Cliquez ici pour poster un commentaire