Article Économies Société

Ki Rezilta Sendika Bay ann Ayiti?

Photo: Alter press // Manifestation des travailleurs pour exiger l’augmentation du salaire du minimum

Pou defann dwa ak enterè yo, travayè tankou patwon ka mete tèt yo ansanm nan yon estrikti ki rele sendika. Yo konn ekri lèt tou louvri, fè grèv, oubyen manifestasyon. Gen plizyè lwa ki defini kòman sendika dwe fonksyone ann Ayiti.

Wòl sendika

Lè yo pale de sendika, anpil moun panse ak manifestasyon. Men òganizasyon sa yo fè plizyè travay pou rive defann enterè ak dwa yo anplwaye yo tankou:

  • Fè patwon yo respekte prensip ki nan Kòd Travay la ak konvansyon entènasyonal peyi a siyen
  • Òganize revandikasyon anplwaye yo
  • Pataje enfòmasyon ak anplwaye yo
  • Jere konfli san sa pa debouche sou kriz sosyal

Pou li rive jwe wòl sa yo byen, sendika gen plizyè mwayen li ka itilize tankou: negosyasyon, grèv, manifestasyon, petisyon. Anndan enstitisyon yo, sendika kapab fè reyinyon ak emplwaye yo, afiche dokiman ak trak sendikal, elatriye.

Kategori Sendika

Atik 236 Kòd travay ayisyen an idantifye 4 fòm sendika.

  • Sendika pwofesyonèl ki fèt ak moun ki gen menm pwofesyon oswa metye. Nou ka site UNNOH (Union nationale des Normaliens Haitiens) / MUTH (Mouvement unifié des transporteurs haïtiens)
  • Sendika antrepriz ki monte ak moun kap travay nan menm antepriz men ki gen pwofesyon diferan. Egzanp: SEEH (Syndicat des Employés de l’EDH)
  • Sendika endistriyèl : Moun ki ladann pa gen menm metye men yo ap travay nan plizyè antrepriz ki ap fè menm aktivite. Egzanp: SOTA-BO/CATH (Centrale Autonome des Travailleurs Haitiens)
  • Sendika melanje fèt ak moun ki gen metye san okenn koneksyon epi ki ap travay nan plizyè antrepriz ki pa nan menm domèn. Egzanp : FHSC (Fédération Haitienne des Syndicats Chrétiens).

Lalwa pèmèt plizyè sendika met tèt yo ansanm pou fòme yon sèl sendika. Konsa tou plizyè menm sendika sila yo ka fòme yon federasyon. Lè plizyè Federasyon gwoupe ansanm yo rele sa yon konfederasyon.

Manb sendika

 Pou yon moun fè pati yon sendika ann Ayiit, li dwe ranpli kritè sa yo:

  • Gen laj 18 lane (Lalwa pèmèt timoun ki poko majè antre nan sendika, men fòk li jwenn otorizasyon paran li osinon moun ki responsab li devan lalwa. Men yo pa ka dirije ni patisipe nan administrasyon sendika.)
  • Moun sa dwe gen yon travay
  • Gen plis pase 3 mwa nan travay sila

Sendika kapab sanksyone yon manb ki pa respekte lòd osinon prensip asosyasyon an. Sanksyon sa kapab amann, sispansyon oubyen radyasyon (atik 252 Kòd Travay). Anplis

lalwa entèdi yo fòse yon moun antre nan sendika osinon anpeche li fè sa (atik 228 Kòd Travay).

Anrejistreman sendika

 Atik 232 Kòd travay la presize, pou Leta rekonèt yon sendika, li dwe anrejistre nan Direksyon travay ki nan Ministè zafè Sosyal epi konfòme ak reglèman Kòd Travay la. Pou anrejistre nan enstitisyon sila, anplis yon kotizasyon (anviwon 600 goud), men dokiman ki dwe genyen :

  • Yon lèt sou non minis Afè sosyal la
  • 2 kopi estati sendika a
  • Ak konstitif li
  • Lis moun ki nan komite ki ap dirije sendika a
  • Pwosèvèbal eleksyon dirijan sa yo

Pou monte yon sendika travayè dwe gen pou pi piti 10 manm. Poutan yon sendika patwon bezwen pou piti 5 manm.

Sous Finansman Sendika

Premye kote yon sendika jwenn lajan pou l fonksyone se nan kotizasyon manb li yo pote. Menm si pafwa Leta ayisyen konn bay espesyalman sendika chofè yo sibvansyon. Nou dwe presize pa gen okenn lwa sou finansman sendika yo ann Ayiti jiskaprezan.

Sendika, Ki Rezilta?

Mouvman sendika gen yon long istwa ann Ayiti. Dayè se Konstitisyon 1946 la ki premye rekonèt dwa pou fè sendika. Malgre sa òganizasyon sa yo tankou manm yo konn sibi anpil represyon. Rejim Divalye a te kraze plizyè sendika paske yo pat sipòte l tankou UIH ( Union Intersyndicale d’Haïti ).

Gras ak kontribisyon sendika, gen plizyè pwogrè ki rive fèt nan sosyete a tankou, ranvèsman rejim diktati Divalye yo nan lane 86, ogmante salè minimòm, sekirite – sèvis ONA ak OFATMA – pou anlpwaye.

Rechech ak redaksyon : Emmanuel Pucot Paul