Article Santé

Dèlko, Yon Aparèy Ki Touye Moun an Silans an Ayiti

© : Wiring Diagram

Nan mwa septanm 2018, Lapolis te dekouvri kadav sis (6) manb yon sèl fanmi anndan kay yo nan vil Okap. Anpil moun te fè kwè se yon labouyi anpwazonnen ki ta touye fanmi sa. Gen yon ka konsa ki te rive Etazini. Senk (5) adolesan ki gen rasin yo an Ayiti mouri nan yon otèl nan katye Little Haiti. Men rezilta otopsi kadav yo te montre se ‘’entoksikasyon monoksid kabòn’’ ki lakòz moun sa yo pèdi lavi yo. Doktè Jean Armel Demorcy, yon medsen lejis ki abitye fè otopsi an Ayiti, ap eksplike nou fenomèn sa a.

Enfo Sitwayen: Kisa ki monoksid kabòn nan?

Doktè Demorcy: Monoksid kabòn se yon gaz ki soti nan lafimen matyè plastik oubyen bwa ki fin boule. Tout motè ak aparèy ki fonksyone ak gazolin osnon pwopàn degaje gaz sa tou. Pèsòn pa kapab wè l’ ak je, ni pran sant li. Epi li pwopaje byen vit nan anviwònman an.

Enfo Sitwayen: Kòman yon moun kapab entoksike ak moknoksid kabòn ?

Doktè Demorcy:  Si nou pran egzanp yon dèlko k’ap fonksyone anndan yon kay kote tout pòt ak fenèt fèmen. Pa gen posiblite pou lè antre anndan kay sa. Alòs, tout moun ki dòmi nan kay la se monoksid kabòn, ki degaje nan dèlko sa, yo ap respire.

Lè sa gaz antre nan kò a, li ranplase oksijèn ki nan san moun yo. Poutan, se oksijèn ki pèmèt kò a viv. Ebyen, depi oksijèn pa rive okenn kote nan kò a, moun nan ap mouri trankilman. Pafwa lanmò a rive nan yon ti yon bout tan, san moun nan pa santi okenn doulè.

Nan kèk peyi tankou Etazini ak Japon, gen moun ki konn itilize monoksid kabòn pou yo mete siside tèt yo. Swa yo fèmen tèt yo anndan yon machin epi yo fè gaz la antre ladan l. Oubyen yo itilize chabon.

Enfo Sitwayen : Men kisa ki kapab pwouve se monoksid kabòn ki touye yon moun ? 

Doktè Demorcy: Ka sa yo rive prèske chak ane nan peyi a. Premye endis la se lè yo jwenn youn osnon plizyè moun mouri yon sèl kou nan yon kay kote yon delkò tap mache tout lannwit. Dezyèm siy nan, se lè san ap soti nan nen, zòrèy ak bouch kadav yo. Lè yo fè otopsi tout pati nan kadav sa yo, anndan kou deyò,  y ap dekouvri yon koulè woz.  Anplis, analiz nan laboratwa ap revele gwo kantite monoksid kabòn nan san yo.

Enfo Sitwayen : Èske monoksid kabòn toujou touye moun ?

Doktè Demorcy: Fòk nou presize se pa nan tout ka monoksid kabòn nan touye moun. Machin bogota ki ap vomi lafimen a dwat a goch nan lari a degaje monoksid kabòn tou. Chofè ak pasaje kap respire lè sa tout lasent jounen kapab entoksike akòz monoksid kabòn nan.  Lè yon moun entoksike ak monoksid kabòn, li prezante kèk siy tankou kò kraze, anvi dòmi, gwo tèt fè mal, lawouli (vètij) elatriye.

Monoksid kabòn nan kapab genyen gwo konsekans ki dire pi lontan sou sante moun. Sa pa gen twò lontan, lasyans montre gaz sila kapab lakòz sèvo timoun mal devlople epi anpeche li aprann byen lekòl.

Enfo Sitwayen: Ki prekosyon pou moun pran pou evite entoksike akòz monoksid kabòn ?

Doktè Demorcy: Entoksikasyon akòz monoksid kabòn se konsekans yon fenomèn sosyal tou. Li gen rapò enfrastrikti ki manke nan peyi a. Tankou akòz  pwoblèm blakawout, anpil sitwayen oblije itilize dèlko pou yo gen kouran. Li gen rapò tou ak yon pwoblèm sekirite. Lè yon moun fin achte yon dèlko, li oblije fèmen l nan kay lannwit pou vòlè pa pran l.

Men lavi pi enpòtan pase byen materyèl. Pa pran chans dòmi nan kay avèk dèlko ki limen. Mete yo a yon ti distans kote moun ap dòmi. Fòk nou pa itilize anndan kay aparèy ki fèt pou itilize deyò tankou recho babekyou, gwoup elektwojèn, elatriye. Motè machin k’ap fonksyone nan yon espas ki fèmen ka lakòz moun ki la yo mouri tou. Pa kite motè machin limen nan garaj. Nou konseye tou pou pa boule fatra sitou matyè plastik nan anviwònman moun ap viv.

Entèvyou : Emmanuel Pucot Paul

1 Commentaire

Cliquez ici pour poster un commentaire

  • Tres bon article. Yo toujou souzestime danje ki gen nan fason nou itilize materyèl sa nan peyi nou. Atik sa se on bon atik kap rale zorey kek moun sou sa manyè yo sèvi ak materyel sa.

    Bon travay Enfo6-3yen